हरित संवेदनाचा दुष्काळ अन कोरड्या राजकारणाला सुकाळ 
 .. येत्या काही वर्षात बीड जिल्ह्याचे वाळवंट होणार .. 

धनंजय गुंदेकर बीड

जागतिक वसुंधरा दिन स्पेशल 

जिल्ह्याच्या सत्तेच्या चाव्या असणाऱ्या मुंडे भगिनींनी जिल्ह्याच्या
शास्वत विकासासाठी नैसर्गिक साधनसंपदेच्या विस्तारीकरण व संवर्धनाकडे लक्ष घालणे गरजेचे आहे.

 बीड जिल्ह्यातील अवर्षण, दुष्काळ, तापमान या वाढत चाललेल्या गोष्टी जिल्हयाच्या सर्वांगीण विकासास बाधक ठरून शास्वत विकासास मारक ठरत आहेत. राजकीय आणि सामाजिक विषयाच्या चौकटीत स्वतःला कोंडून घेतलेल्या व्यवस्थेला नैसर्गिक अधिवेषाच्या संवर्धनासाठी वेळ आणि उत्साहच नाही. राजकारणात पुढारलेला बीड जिल्हा विकासात मात्र मागास राहिला. एखादा प्रदेश मागास असतो तेव्हा त्या प्रदेशात नैसर्गिक साधनसंपदा विपुल प्रमाणात असते मात्र दुर्दैवाने जिल्ह्यात नैसर्गिक साधनसंपदा हि अत्यंत नगण्य असल्याने मागासलेपणाचा अभिशाप असाच निरंतर राहू शकतो. असेही तज्ञ सांगतात.  एकूण क्षेत्रफळ १०,६९३ चौरस किमी असलेल्या जिल्ह्यात फक्त २४० चौकिमि वनक्षेत्र आहे. उघडा अन बोडखा बालाघाट दुर्लक्षातून खडकाळ झालेला आहे. येथील जंगलाचे संदर्भ रामायणात आढळत असताना आता या जिल्ह्यात ती जैवविविधता न राहता शुष्क वाळवंट दिसून येते.  जिल्ह्यात नैसर्गिक परिसंस्थेचाही राजकारणासारखाच खेळखंडोबा आहे.

जिल्ह्यातील नैसर्गिक साधनसंपदेचे संवर्धन नाही
केल्यास अश्या शुष्क वनात जिल्ह्याचे रूपांतर होईल.

   जिल्ह्यातील वनक्षेत्रातील विस्तारीकरण व सक्षमीकरणाच्या अभावातून जिल्ह्यातील वनक्षेत्र नगण्य राहिले आहे. आहे त्या क्षेत्रातील प्रभावी व्यवस्थापनाच्या दुर्लक्षातून अवैध धंदे बोकाळले आहेत. बेकायदेशीर व्यापार, शिकार यांमुळे आहे तो नैसर्गिक अधिवासही नष्ट होत आहे. फक्त खैर, बाभूळ, कडुनिंब हे वृक्षे अन हरीण, ससा, रानमांजर, चिमणी, कावळा, मोर हे पशुप्राणिजगत असलेल्या या जिल्ह्यातील क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने हि अत्यंत नगण्य आहे. वन धोरणानुसार ७ % भौगोलिक क्षेत्र हे सरंक्षित असायला हवे. महाराष्ट्रात ४.०१ तर बीड जिल्ह्यात ते फक्त २. ३९ टक्के आहे. जिल्ह्यात वडवणी या तालुक्यात सर्वाधिक ५. १३ % तर सर्वात कमी माजलगाव तालुक्यात फक्त ०. ५१ % वनक्षेत्र आहे. या अशा वनाधारित बोडख्या भागात पाऊस तरी कसा पडेल ? आपल्या जिल्ह्याचे दुर्दैव येथे झाडे कमी पिकतात त्यापेक्षा त्या झाडांच्या बातम्या विकतात. शतकोटी, रोहयो अश्या कितीतरी योजनांमधून वनक्षेत्र वाढविण्याचा नाममात्र प्रयत्न या जिल्ह्यात झाले. काहीच आउटपुट यातून निघाले नाही उलट आहे ते क्षेत्र घटत चालले आहे.  
नायगाव मयूर हे एकमेव नाव घेण्याजोगे अभयारण्याचा तेथील जीवांसाठी भयारण्य बनलेले असते. १९९४ सालापासून स्थापलेले हे अभयारण्य फक्त नावानिशी चालते. या जिल्ह्यातील कोणत्याच लोकप्रतिनिधीने त्या अभयारण्याच्या विकासासाठी जातीने लक्ष घातले नाही. सुरुवातीला कोल्हा, काळवीट, साळींदर, लांडगे असलेल्या या अभयारण्यात आता मोर आढळतात तेही पावसाळ्यात. जवळपास २९. ८९ अभयारण्याच्या क्षेत्रातील ९ टक्के क्षेत्रात चांगली अंमलबजावणी केली जाते. उर्वरित क्षेत्रांवर व्यवस्थापन आयारामगयारामांच्या हातात असते. जिल्ह्यातील अकुशल व्यवस्थापन आणि कर्मचाऱ्यांच्या आयोगातून नोकरी टिकवण्यापुरते व्यवस्थापन वनविभागामार्फत केले जाते. 
  गारपीठ, वादळी वारे, अतिवृष्टी यासारख्या समस्या निसर्गाच्या असमतोलातून निर्माण होतात मात्र याकडे जिल्ह्यातील सुज्ञजन दुर्लक्ष करत असल्याने याची परिणती वनक्षेत्रांना नष्ट होऊ देण्यात होत आहे. राजकीय आणि सामाजिक विषयाच्या चौकटीत स्वतःला कोंडून घेतलेल्या व्यवस्थेला नैसर्गिक अधिवेशाच्या संवर्धनासाठी वेळ आणि उत्साहच नाही. यातून जिल्हयातील  हजारो झाडे  कुर्हाडीचे बळी ठरत आहेत आणि या निसर्गाच्या हत्याकांडास वनविभागातील कर्मचारी, लोकप्रतिनिधी व आपण सर्वसामान्य जबाबदार आहोत. निसर्ग हे आपले  घर आहे आणि आपण त्यातील रहिवाशी असताना देखील आपणच आपणच आपले घर शॉर्टटर्म फायद्यासाठी उद्धवस्त करत लॉँगटर्म धोका ओढवून घेत आहोत. जिल्ह्यातील नैसर्गिक  अधिवासाचे संवर्धन व वाढ करणे गरजेचे आहे अन्यथा या जिल्ह्याचे येत्या काही वर्षात वाळवंट होईल. 

============================
मुंडे भगिनींनी याकडे लक्ष घालणे गरजेचे  

   जिल्ह्याच्या सत्तेच्या चाव्या असणाऱ्या मुंडे भगिनींनी जिल्ह्याच्या शास्वत विकासासाठी नैसर्गिक साधनसंपदेच्या विस्तारीकरण व संवर्धनाकडे लक्ष घालणे गरजेचे आहे. पैठण येथील पक्षी अभयारण्याप्रमाणेच माजलगाव येथील जायकवाडी प्रकल्प तसेच शिरूर कासार, मांजरा प्रकल्प, बिंदूसुरा याठिकाणी पक्षी अभयारण्य उभारले जाऊ शकते. बालाघाट डोंगररांगा सध्या शुष्क, बोडख्या अवस्थेत आहेत. कुंडलिका(ऊर्ध्व प्रकल्प) सरस्वती इत्यादींच्या बालाघाट डोंगररांगेतील खोऱ्यात नैसर्गिक अधिवासाच्या संवर्धनासाठी उपाययोजना, उद्याने सुरु केली जाऊ शकतात. जिल्हातील आर्थिक विकासासासोबतच निसर्गाचाही विकास होणे तेवढेच होणे गरजेचे आहे. जिल्हयातील जैवविविधतेचा विकास करण्यासाठी पालकमंत्री म्हणून ना पंकजा मुंडे व खासदार म्हणून प्रीतम मुंडे निधी उपलब्ध करून देऊ शकतात.

----------------------------------------------------
आपण आपली प्रतिक्रिया, विषयबाबतचे मार्गदर्शन, टीका, वादविवाद, टिप्पणीसाठी 9689043949 या क्रमांकाशी संपर्क साधू देऊ शकता ...... Im waiting fo Your call ....

प्यार तुने ये क्यो किया ?

जिवंत भावनांचा जीवघेणा प्रदेश 

देशात १५ वर्षात १ लाख २० हजार प्रेमबळी !

आजच्या तरुणांना प्रेमाची भुरळ लवकर पडते मात्र
या भुरळीत अडकल्यावर भविष्याचा चुराडाही होऊ शकतो

============================================

धनंजय गुंदेकर - 9689043949

========================================

    कयांमत से कयामत तक ते कमल हसन च्या एक दुजे के लिये अन महाराष्ट्रातल्या सैराटपर्यंत अनेक चित्रपट प्रेमभंग्यांना मरण्याची प्रेरणा देऊन हिट झाले. अशा चिञपटांतुन सुरु देशात सुरु झाला प्रेमरोग. या रोगाच्या अधीन होऊन गेल्या १५ वर्षात प्रेम करून लग्न करणाऱ्या ३८ हजार ५८५ जनांची हत्या आपल्या भारत देशात करण्यात आली आहे. .

बऱ्याच प्रेम प्रकरणांमध्ये शेवटचा टप्पा हा मृत्यूला कवटाळणे हाच असतो. 

या हा आकडा हत्यांचाच आहे. या एकूण हत्या जरी बघितल्या तरी हा आकडा दहशतवादी हल्ल्यातील मृत्यूपेक्षा जास्त आहे. देशात गेल्या १५ वर्षात विविध दहशतवादी हल्ल्यांमध्ये जवळपास २० हजार लोकांचा बळी गेला आहे. हे झाले प्रेमातील हत्यांचे यापेक्षा चक्रावणारी आकडेवारी हि प्रेमप्रकरणातील विविध कारणातून केलेल्या आत्महत्येची आहे. देशभरात तब्बल ७९ हजार १८९ तरुण-तरुणींनी आपली जीवनयात्रा गेल्या १५ वर्षात आत्महत्या करून संपली आहे. दररोज देशात प्रेमप्रकरणावरून ७ हत्या घडतात. ४७ आत्महत्या घडून येतात तर ४७  अपहरणाची प्रकरणे प्रेमातूनच उपजतात. ही आकडेवारी २००१ ते २०१५ च्या दरम्यानची आहे. महाराष्ट्रात २०१५ नंतर सैराट प्रदर्शित झाल्यापासून यात नक्कीच दुपटीने वाढ झालेली असणार आहेच.प्रेमाच्या होकार अन नकारातुन  देशभरात जवळपास २ लाख ६० हजार अपहरणाची गुन्हे नोंदवण्यात आलेली आहेत.दोन्ही आकडेवारी तपासता "प्यार तुने ये क्या किया" असं नक्कीच वाटतंय ! विशेष बाब यामध्ये आपला महाराष्ष्ट्र आघाडीवर असून यानंतर तामिळनाडू, उत्तर प्रदेश, मध्य प्रदेश, आंध्र प्रदेश यांचा समावेश केला तर गेल्या १५ वर्षात या राज्यांमध्ये ३ हजारांपेक्षा जास्त हत्या घडून आलेल्या आहे फक्त प्रेमप्रकरणातून! तर निराशेतून आत्महत्या करण्यात बंगाली बाबू आघाडीवर असून या राज्यात सर्वाधिक आत्महत्या प्रेमातील निराशेने झाल्या आहेत


 प्रेमातील हत्या 

प्रेमप्रकरणाच्या चर्च्या होण्यातून विद्यार्थिनी, मुली,
महिलांनीच हत्या जास्त प्रमाणात आजपर्यंत झालेल्या आहेत.

       प्रेम प्रकरणातील एकूण हत्या पाहता यात नातेवाईकांचा नकार असतानाही प्रेमविवाहाला आग्रह यातून इज्जतीच्या 'सवंर्धनासाठी' आपल्याच मुलांची हत्या पालकांकडून करण्यात येते. जातधर्म सोडता पळून केलेले लग्न हेही हत्येचे आघाडीवरील कारण आहे. देशभरात ऑनर किलिंग यातूनच होत आहेत.युपी, बिहार, पंजाब, हरियाणा, राजस्थान. महाराष्ट्र, एमपी. आंध्र, तामिळनाडू या राज्यांमध्ये ऑनर किलिंग प्रकार सर्वाधिक दिसून येतो. आंतरजातीय विवाहाचा पूर्वग्रहदूषितपणा आजच्या वर्तमान काळातही कित्येक निरागसांचे बळी घेत आहे. सरकारनेच जाहीर केलेल्या आकडेवारीतुन हि धक्कादायक बाब समोर आली आहे. यावर सरकार काय उपाययोजना आखातय हे बघणे गरजेचे आहेच. 



प्रेमातील आत्महत्या 

आपल्या भारतीय चित्रपटातील उत्कट, ओतप्रोत प्रेमभावनांनी
प्रेमात जीव देणे म्हणजे महान कार्य असेच आजपर्यंत दर्शवले आहे.

 भारतीय चित्रपट, युवकांची मानसिकता, संबंधातील अज्ञान, भुलथापांचे बळी, सभोतालचे नातेसंबंधातील पर्यावरण या सर्व गोष्टींतून देशभरात तब्बल ७९ हजार १८९ तरुण-तरुणींनी आपली जीवनयात्रा प्रेमातील अपयशातून, धोक्यातून आत्महत्या करत संपवली आहे. 

प्रियकराच्या लग्नाचा विरह सहन न झालेले अनेक प्रेमवीरांची
आजपर्यंत मृत्यूला जवळ केलेले आहे. हे टाळता येते पण ... 

    आपल्या देशात प्रेमातील बाबींबाबत आजच्या युवकांना योग्य मार्गदर्शन मिळत नाही. यातून एकतर्फी प्रेमातून आत्महत्या, हत्या, अपहरण, शारीरिक, मानसिक छळ अश्या कितीतरी गुन्हेगारी घटना घडतात. अनैतिक संबंधाच्या उघडण्यात येण्यानेही गुन्हेगारी वाढल्याचे दिसून येत आहे. सुरुवातीला शहरी भागातील हे वाढते प्रमाण आता ग्रामीण भागातही चांगलेच पसरत आहे. प बंगालसारख्या राज्यात प्रेमातील आत्महत्या सत्र आघाडीवर दिसून येत आहे.


आंधळ्या प्रेमातील गुन्हेगारी  

देशात ऑनर किलिंग सर्वसाधारण बाब बनलेली आहे.
याला आळा घालण्यासाठी कायदे बनवण्यात आले आहेत
मात्र अंमलबजावणी करताना अडथळे जास्त निर्माण होत असून गुन्हेगारी वाढत आहे.

 प्रेम हा मानसिक आकर्षणाचा प्रकार आहे. प्रेमाला जात नसते या 'तत्वज्ञानाला" वैज्ञानिक संदर्भ, मानसशास्रातील संदर्भ, भारतीय चित्रपटांतील संदर्भ खतपाणी घालतात यातूनच निरागस मने प्रेमाखातर काहीही करायला तयार होऊन इज्जत नावाच्या मानसशास्त्रीय संकल्पनेस आव्हान देत प्रेमाच्या बागेत हुंदडायला तयार होतात. परंतु नंतर तेच तत्वज्ञान सांगते कि प्रेम हे आंधळे असते.  

मग या आंधळ्या प्रेमातूनच गुन्ह्यांना संधी मिळते. लग्नाचे आमिष, अनैतिक संबंध, शारीरिक उपभोगातून ब्लॅकमेलिंग असे शेण खाण्याचे प्रकार होऊन पोलीस, कोर्ट अन पुन्हा चारित्र्याचे धिंडवडे काढले जातात. हे  प्रकरणे इथेच थांबत नाहीत तर यापुढे जाऊन अपहरण, हत्या, ऑनर किलिंगपर्यंत ब्रेकिंग न्यूजही बनतात. 


उपाय  

 आजच्या युवकांना प्रेम हे मानसिक गणितच अजून उमललेलं नाही. शारीरिक आकर्षणाला काही प्रेम समजतात, काही शारीरिक उपभोगाला प्रेम समजतात, दोन मनाचं मिलन असे समजणारे गरज संपली कि किंवा इतर कारणातून विभक्त होतात मात्र यानंतरच्या मानसिक असंतुलनातून आत्महत्या व इतर गुन्हे घडतात. यात आजच्या पिढीतील युवकांनी अन प्रौढ वयातही प्रेमाचा अंकुर फुटलेल्या सर्वच प्रेमवीरांना आज गरज आहे योग्य मार्गदर्शनाची. आपल्या देशातील समाजव्यवस्थेचे दुर्दैव कि आपलीच मुले त्यांच्या लैंगिक अडचणी तर सांगू शक्यच नाहीत शिवाय प्रेमाबाबतही पालकांशी बोलू शकत नाहीत. आपल्याकडे हि पद्धतच नाही असे समजून कितीतरी गुन्हे पचविले जातात. कित्येक पालकांना आपल्या मुलामुलींच्या आत्महत्येनंतर त्यांच्या प्रेमाविषयी किंवा एकतर्फी प्रेमातील समस्यांविषयी माहिती होते. प्रेमबळी या समस्येला थोपवण्यासाठी योग्य मार्गदर्शनासोबतच पालकांशी पाल्यांचा निसंकोच संवाद होणे गरजेचे आहे. प्रेम, लैंगिक समस्या, लग्न याविषयात पालकांशी मोकळ्यापने चर्चा होणे गरजेचे आहे. आपला एक निर्णय आपले आयुष्य संपवण्यास पुरेसे आहे. 

आपले वाकडे पडलेले पाऊल कित्येकांच्या आयुष्याला संपवते हे आपल्याला आपले पाऊल वाकडे पडल्यानंतरच कळते तोपर्यंत बदल घडवायला बराच उशीर झालेला असतो. म्हणून माझ्या मित्रानो भावनेच्या भारत वाहताना परिस्थितीचाही आढावा घेऊनच प्रेम या विषयात लक्ष घालायला हवे नाहीतर " प्यार तुने क्या किया"? म्हणायची वेळ येते!

जनसामान्यांसाठी सोशल मीडिया बनतेय आयुध 
वृत्तवाहिन्यांना सिद्ध करावी लागणार आपली पात्रता 

धनंजय गुंदेकर - 9689043949

या वृत्तवाहिनीच्या विरोधात नेटकऱ्यानी चळवळच उभी करून आपला विरोध ट्रेंडने दर्शवला 

     कालपासून एक वृत्तवाहिनीच्या विरोधातील सोशल मीडियातील ट्रेंडने अख्खा मिडीया गदगदून हादरला असं म्हणता येत नाही तरी पण 'जागा' मात्र झाला असावा असं चित्र दिसत आहे. समाजात एखाद्या वृत्तवाहिनीच्या किंवा प्रसारमाध्यमाच्या विरोधातील समाजातील प्रबळ विरोध पहिल्यांदाच महाराष्ट्रात दिसून आला.

सोशल मीडियात योगींच्या दिनचर्या अन इतर गोष्टी दाखवल्याने देशभरात फक्त योगीच आहेत अन बाकीचे काहीच घडत नाही का असा सवाल जनसामन्यांकडून विचारला जात आहे.

सोशल मीडियाला आजपर्यंत उथळ माध्यम समजले जायचे परंतु आता त्याच्याही पुढे इलेकट्रोनिक मीडिया जात असल्याने सोशल मीडियातूनच आरोप होत आहे. स्वतःला व्यक्त करण्याचे माध्यम म्हणून सुरुवातीला रूढ झालेला सोशल मीडिया सध्या लोकशाहीस भक्कम करणारा पाचवा स्तंभ म्हणून उभारत असल्याने चौथ्या स्तंभाला याकडे डोळेझाक करून जनभावनेच्या प्रतिनिधीत्वाचे ठेकेदार म्हणवून घेता येणार नाही. सोशल मीडियाच्या माध्यमातून लोकशाहीच्या सदृढीकरणाचा आधारभूत असा मधला स्तंभ आता सुजाण नागरिकांसाठी व्यवस्थेच्या विरोधात शस्र उगारण्यासाठी सज्ज आहे. भारतातील इलेकट्रोनिक मीडियातील काही मोजक्या संस्थांच्या बातमीदारीतला उथळपणा, मनोरंजनीकरण, सत्ताधाऱ्यांशी लगड, तडजोड, भेदभाव या अवगुणांमुळे जनतेमध्ये अविश्वास दृढ होत चालला आहे. अशा परिस्थितीत जनसामान्यांसाठी सोशल मीडियाच्या माध्यमातून आपली भावना व्यक्त करणे सहज शक्य बनलेले असताना जनसामान्यांकडून याचा वापर आतापर्यंत सरकार, व्यवस्थेच्या विरोधात असतानाच आता थेट इलेकट्रोनिक मीडियातील वृत्तवाहिन्यांवरही होताना आज दिसून येत आहे.

  आज जो वृत्तवाहिनीच्या विरोध होत आहे तो मुळात इलेकट्रोनिक मीडियातील वृत्तवाहिनीचाच आहे असे नाही तर हा विरोध देशातील सर्वच माध्यमांसाठी अंतर्गत बदल घडवण्याचा संकेत आहे. देशातील मुद्रित माध्यमे आपली विश्वासार्हता आजही टिकून आहेत. मुद्रित माध्यमातील सहज पुरावे उपलब्धता, बळकट व्यवस्था, वैचारिक सुसंगती, विवेकी बातमीदारी, अभ्यासपूर्ण मांडणी या अशा कितीतरी गुणांमुळे मुद्रित माध्यमे आपली विश्वासार्हता अजूनही बळकट बनवत आहेत मात्र प्रसारमाध्यमांची दुसरी बाजू असणारी इलेकट्रोनिक माध्यमे आतापर्यंत लोकशाहीतील चारच स्तंभ आहेत आणि लोकभावनेचा नेतृत्वाची ठेकेदारी आपल्याकडेच असल्यासारखे वागत असताना आज सोशल मीडिया त्यांच्याच विरोधात पाचवा स्तंभ बनत व्यवस्थेसोबत हक्कासाठी लढताना दिसून येत आहे.

बाकी माध्यमांवरील टिका टिपण्ण्या व आरोप प्रत्यारोप हे आता लोकभावना समजून पुढं चालत रहावं  की बदलावं एवढी समज चौथ्या स्तंभाला यावी. 

मुद्रित माध्यमे कौतुकास पात्र 

वर्तमानपत्राला आपलं नियत कर्तव्य चोख पार पाडायचं असेल तर त्याचं धोरण एकला चालो रे.. असंच असायला हवं. याचा अर्थ असा की वर्तमानपत्रानं आपल्याबरोबर कोण आहे कोण नाही याची फिकीर करू नये.

देशाला स्वातंत्र्य मिळण्यापूर्वीपासून ते आजपर्यंत चिरंतन विश्वासार्हता लाभलेल्या प्रिंट मीडिया (मुद्रित माध्यमे)  आजपर्यंत निष्कलंकपणे लोकशाहीच्या चौथ्या स्तंभाचे कार्य अव्याहतपणे करत असून लोकशाहीस बळकटीच देत आले आहेत. नव्या तंत्रज्ञानात लोकांनी आपलेसे केलेले इलेकट्रोनिक प्रसारमाध्यमे पेड न्यूजला बळी पडली मात्र प्रिंट मीडियात या माध्यमातील कॅन्सरचा एवढा काही शिरकाव झाला नाही. आज घडीला वृत्तवाहिन्यांवरील सोशल मीडियातील टिकेमधून मुद्रित माध्यमे टीकाकारांनी वगळली असून वृत्तवाहिन्यांना प्रिंट मीडियाचा आदर्श घेण्याबाबत नेटिझन्सकडून सल्ला दिला जात आहे.