युवा संघर्ष

"उदंड झाले युवानेते"

राजकारणात युवकांचा बोलबाला कि फक्त वापर?

धनंजय गुंदेकर 

आताच्या राजकारणातील युवकांचा सहभाग बघितल्यानंतर नव्वदच्या दशकातील जाणकार नेत्यांच्या आवाहनाची आठवण येते.राजकारणात युवकांनी सहभाग घ्यावा असे आवाहन जाणकार पुढारी करायचे तेव्हा राजकारणात युवकांचा समावेश नगण्य होता..ऐंशी-नव्वदच्या दशकात भारतीय तरुण राजकीय घडामोडींपासून अलिप्त राहिल्याने राजकारण कंटाळवाणे झाले होते.प्रौढ-वयस्क मंडळींचा ठेका राजकारणावर जाम बसलेला असायचा.यातून राजकीय अजेंडा, योजना, परिकल्पना राबवताना रटाळ गती राहायची.बदलत्या राजकीय घडामोडींमधून वाढत्या युवा देशाला राजकारणात युवकांची गरज भासू लागली.यातूनच हुशार राजनेत्यांनी देशातील नवयुवकांना राजकारणात ओढून घेण्यासाठी प्रेयत्न करायला सुरु झाले.एकविसाव्या शतकाच्या उंबरठ्यावर युवा नेते हि संकल्पना रुजू लागली.२००४ व २००९ च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये या युवा फळीने निकालात महत्वाची भूमिका निभावल्याने युवकांकडे जबाबदारीने पहिले जाऊ लागले.यातूनच स्वातंत्र्यानंतर राजकारणात यशस्वी झालेल्या नेत्यांचे वारसदारही राजकारणात वारसाहक्काने शामिल झाले.अशा या दुहेरी फायद्यासाठी जाणकार राजनेत्यांनी युवकांना राजकारणात आकृष्ठ केले.आजघडीला त्या आवाहनातून देशातला प्रत्येक तरुण राजकारणाशी जोडला गेला आहे.परंतु धडाडीचे, चैतन्य, काही तरी करण्याची जीतासु इच्छा असणाऱ्या तरुणांचा भरणाच वाढल्याने "उदंड झाले राजकारण" म्हणण्याची वेळ आली आहे. 
----------------------------------------------------------------------------------------------

पक्ष-नेत्यासाठी जीवाचे रान करणारे कार्यकार्ते सध्या उघडे-नागडे झालेले आहेत.तरी पण उदंड झाले युवानेते!

भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर देशात तयार झालेल्या नेतृत्वावर सगळ्यांचा विश्वास होता.त्यातूनच पुढे नेहरूजींनी १७ वर्षेपर्यंत पंतप्रधान पदावरून देशाचं कारभार हाकला.यानंतर इंदिरा गांधी, अटलबिहारी वाजपेयी, मनमोहन सिंग, नरेंद्र मोदीसारखे प्रौढ पंतप्रधान असणारा देश हा जगातील सर्वाधिक युवा देश समाजाला जातो.एकविसाव्या शतकानंतर देशातील राजकारण युवा मतदारांवर निर्भर झाले होते.यातून राजकारणातील जाणत्यांना युवकांचा समावेश राजकारणात गरजेचा वाटू लागला.२००४ व २००९ अन २०१४ च्या लोकसभा निवडनुकांमधील विजयी बसरकार हे युवकांच्या मताधिक्यावरूनच निवडून आल्याचे जाणल्यानंतर देशातील सर्व पक्षांनी युवकांना जास्तीत-जास्त आकर्षित करण्याचा प्रयत्न करायला सुरुवात केली.यातूनच पक्षाच्या फादर संघटनाइतकेच युवासंघटनांच्या बांधणीकडेही जोर देण्यात आला.आता झालेल्या २०१४ च्या लोकसभा-विधानसभा निवडणुकांमधील प्रचारातही युवकांना आकर्षित करणारा प्रचार नरेंद्र मोदींच्या मार्गदर्शनखाली भाजपने राबविला अन अभूतपूर्व विजय मिळवला.लोकसभेनंतर विधानसभा, विधानसभेनंतर स्थानिक स्वराज संस्थानाच्या निवडणूक अन त्यात भर सहकारी संस्था निवडणुकांची यामुळे सक्रिय राजकारणात पूर्णवेळ सहभाग नोंदवणे प्रत्येक पक्षाला गरजेचेच बनल्याने यात महत्वपूर्ण असलेल्या युवा शक्तीचा पुरेपूर वापर केला जात आहे.एखादा चाणाक्ष हाताखाली धरून त्या परिसरात आपला अजेंडा राबवणे हा आता एक रुढार्थ कारभार चालू आहे.आपल्या पक्षासाठी,नेत्यासाठी जीवाचे रान करणाऱ्या त्या सामान्य कार्यकर्त्याला त्या नेत्यासाठी ना घर दिसते कधी ना आपले भविष्य! आज अशा परिस्थितीतून महाराष्ट्रातील कित्येक होतकरू युवकांचा फक्त वापर करून घेतला जात आहे. बेसुमार संघटना, पक्ष, जातीय संघटना, चळवळींमधून सोयीनुसार बनवलेल्या पदाच्या कोंदणात अडकवून आपल्या हिताचे काम करून घेणाऱ्या पुढाऱ्यांना त्या आपल्या कार्यकर्त्याच्या हिताची अजिबात पर्वा नसते.
  आज देशाची अत्यंत महत्वाची कार्यक्षमता या राजकारणापायी व्यर्थ कामांमध्ये वापरून नाहीशी होत आहे.माहिती क्रांतीच्या विस्फोटातून लहानसहान लेकरही राजकारणापासून अलिप्त राहिले नाहीत.यातूनच पुढे युवानेत्यांची फौज बनायला सुरु होते अन नेत्यांपयी आपल्या आयुष्याची राखरांगोळी लागेपर्यंत ती शांत बसत नाही.आपल्या देशात राजकारण हे कास्ट बेस माजवले जाते यातून बिनखर्चिक अनुयायी मिळतात अन हे अनुयायी असतातच मुळात कमी वयाचे.पुढे राजकीय भविष्य बघून शिक्षणाला दांडी मारणाऱ्या या युवा नेत्यांचे हाल कोणी विचारात नाही.
आताचे राजकारण हे पाहिल्यासारखे राहिले नाही अन त्यात सर्वसामान्यांना आपला आवाजही उठावात येत नाही.जर असे बोलले तर घराणेशाही, हुकूमशाहीला प्राधान्य मिळते असे बोलणारच नंतर कोण्यातरी पुढाऱ्याच्या समोर लोटांगण घेऊन त्यांच्या एकनिष्ठतेची शपथ घेतात.मग प्रश्न पडतो युवकांनी राजकारणात येऊ नाही का ? तर यावे परंतु गरजेपुरतेच.आपण समाजात बदल घडवण्यासाठी जेव्हा राजकारणात उतरतो तेव्हा आधीच्यांच्या बनवलेल्या दलदलीत अडकून आपणही त्यांच्यासारखेत होतोत मग कसले परिवर्तन? राजकारणात नव्या युवकांनी येतानाच विचाराशी तडजोड नाही या ठाम भूमिकेवर टिकून राहिले तर "उदंड झाले राजकारणी" म्हणण्यापेक्षा परिवर्तनाची लाट हा शब्द वापरावा लागेल.   

धनंजय गुंदेकर 
9689043949
dhananjaygundekar5@gmail.com